Doelstellingen van pensioenstelsel gekaapt

Doelstellingen van pensioenstelsel gekaapt

Onlangs verscheen een editie van Economisch Statistische Berichten dat volledig was gewijd aan het pensioenakkoord. Als je weet dat het pensioenakkoord toen het gesloten werd met gejuich en champagne werd begroet dan zijn de meeste artikelen in ESB een verrassing. Zelden heb ik nog zulke kritische noten bij een akkoord gezien als nu. Jelle Mensonides en Jean Frijns schrijven een gedegen artikel met de titel “Uitvoering pensioenakkoord zal stranden met huidige rentedogmatiek” en Bernard van Praag noemt zijn bijdrage “Pensioenakkoord verslechtert pensioenstelsel”. De enige echte verdedigers van het pensioenakkoord komen weer uit de sfeer van de ivoren toren, met Netspar als kampioen betweterij. Zelfs de hoofdredacteur Jasper Lukkezen heeft het begrepen in zijn hoofdredactionele commentaar: Pensioenakkoord niet lagerenteproof” maar de hoogleraren Casper van Ewijk en Theo Nijman blijven het akkoord verdedigen. En op welke gronden? De titel van hun bijdrage onthult hun insteek: “Pensioenakkoord verzekert welvaartswinst, maar is niet af”

Hier openbaart zich de achterkant van de discussie. Ik had het al eerder en op meer plaatsen gezien en gehoord, maar nog niet zo duidelijk. De hoofddoelstelling van ons pensioenstelsel is volgens van Ewijk en Nijman welvaartswinst. Dat kan natuurlijk niet. Het pensioenstelsel heeft maar één hoofddoelstelling: een waardevast pensioen voor zoveel mogelijk werknemers tegen zo laag mogelijke kosten. Het pensioenakkoord realiseert deze hoofddoelstelling geenszins. Vooralsnog zullen kortingen eerder regel dan uitzondering zijn en voor de meeste fondsen zijn indexaties nog ver weg. En bij die kortingen gaat het niet om klein bier, maar om tenminste 10%. Bovendien kunnen we over de kosten ook niet optimistisch zijn. In het pensioenakkoord wordt terecht een einde gemaakt aan de huidige praktijk dat premies mogen worden berekend op basis van het verwacht rendement en dat de voorzieningen voor de aanspraken moeten worden berekend met de risicovrije rente. Maar een premie die berekend wordt op basis van de huidige 0,3% rekenrente in plaats van het 2,8% reëel verwacht rendement moet met meer dan 50% omhoog! Aan de hoofddoelstelling van het pensioenstelsel wordt door het pensioenakkoord dus geenszins voldaan.

Maar dat deert van Ewijk en Nijman niet want zij hebben een andere hoofddoelstelling: welvaartswinst. Hoe definiëren zij dat? De welvaartswinst bestaat in hun ogen uit drie aspecten:

  • Aansluiting bij ontwikkelingen in de maatschappij en de arbeidsmarkt
  • Een transparant en persoonlijk pensioen
  • Perspectief op een koopkrachtig pensioen

Alleen die laatste doelstelling komt deels in de buurt van de echte hoofddoelstelling.

Is de welvaartswinst de enige switch? Nee, er is er nog een, die diep verborgen zit in de modellen van Netspar en het CPB. Volgens deze modellen is het vermogen van het pensioenfonds ook bestemd voor “toekomstige deelnemers”. Het vermogen moet, aldus deze redenering in stand blijven voor de generaties die nog geen premie betalen. De vraag om het pensioen persoonlijker te maken zoals neergelegd in de nieuwe hoofddoelstelling van welvaartswinst ontstaat nu juist door de belegde middelen van pensioenfondsen totaal los te koppelen van hen die daaraan hebben bijgedragen. Ik heb mijn kleinkinderen lief en ik wens ze het allerbeste maar ik heb niet betaald voor hun pensioen. Dat zullen ze echt zelf moeten doen.

Alle problemen zouden zijn opgelost als we teruggaan naar de simpele uitgangspunten:

  • er wordt een premie voor je afgedragen,
  • de premie wordt berekend uitgaande van een bepaald rendement
  • de premie wordt ondergebracht bij een pensioenfonds dat de premie belegt
  • als het rendement dat het pensioenfonds maakt gelijk is aan het in de premie ingebouwde rendement dan heb je recht op de nominale uitkering die je voorwaardelijk is toegezegd
  • maakt het pensioenfonds een hoger rendement dan heb je recht op die ruimte voor indexatie
  • maakt het pensioenfonds een nóg hoger rendement dan bouwt het buffers op die gebruikt kunnen worden om uit te keren bij beleggingstegenvallers
  • maakt een pensioenfonds te weinig rendement dan wordt er niet geïndexeerd
  • de dekkingsgraad wordt berekend met hetzelfde rentepercentage als is ingebouwd in de premie
  • maakt een pensioenfonds zo weinig rendement dat de dekkingsgraad lager is dan 100 dan wordt op de uitkeringen en aanspraken gekort
  • sociale partners onderhandelen periodiek over de hoogte van de premie en de daarmee verbonden opbouw
  • de Commissie Parameter legt voor vijf jaar de randvoorwaarden vast op grond waarvan premie en dekkingsgraad worden berekend
  • Toezichthouder DNB continueert het beleid met betrekking tot de selectie van bestuursleden en leden van het toezichtsorgaan van een pensioenfonds en ziet toe op een juiste toepassing van bovenstaande uitgangspunten

 

In een artikel in PensioenPro heb ik mij samen met Ad Broere al uitgesproken over de gewenste rekenrente voor de komende vijf jaar. Wij komen op basis van de wetenschappelijk onderbouwde conclusies van de Commissie Dijsselbloem tot een discontovoet van 1,3%. Dat is gelijk aan het gemiddelde van de risicovrije rente ultimo 2018, lager dan de gemiddelde rekenrente sinds de ECB zijn aankoopprogramma is gestart. En raad eens: alle pensioenfondsen zitten dan met hun dekkingsgraad ruim boven 110 en er kan weer worden geïndexeerd.

 

Rob de Brouwer

26 september 2019

3 Reactie's
  • Wilma Schrover
    Geplaatst op 18:42h, 28 september Beantwoorden

    https://www.linkedin.com/pulse/ach-die-rekenrente-heeft-de-ander-ongelijk-arno-c-eijgenraam

    Over kampen die elkaar niet kunnen/willen verstaan, maar dat wel zouden moeten in het belang van de (gewezen) pensioendeelnemers. Het énige belang waar de kampen zich druk om zouden moeten maken. Het lijkt misgegaan toen ‘indexatie’ uit beeld verdween.

  • Bernard Berendsen
    Geplaatst op 20:30h, 28 september Beantwoorden

    Voor mij als leek is zijn uw toelichtingen een opluchting. Het blijkt dat er zonder een of andere specifieke agenda met andere doelen dan de belangen van de huidige premiebetalers en gepensioneerden , er eigenlijk geen probleem is bij de pensioenfondsen. Het uitgangspunt welvaartswinst van van Ewijk en anderen waaronder dat de huidige pensioengelden ook toekomstige generaties welke nog niet hebben bijgedragen zou moeten dienen is wel heel merkwaardig. Bedankt weer mijnheer de Brouwer voor weer een heldere uiteenzetting. Er blijft natuurlijk wel een zorgpunt en dat is hoe wij het voor elkaar krijgen dat al die kletsmeiers die zich betaald /onbetaald bezig houden met het om zeep helpen van ons pensioensysteem worden uitgeschakeld. Hoewel enige hoop is er nu wel want er komt reuring in de zaak.

  • MAM Stalpers
    Geplaatst op 15:18h, 09 oktober Beantwoorden

    Het vermogen moet, aldus deze redenering in stand blijven voor de generaties die nog geen premie betalen. De vraag om het pensioen persoonlijker te maken zoals neergelegd in de nieuwe hoofddoelstelling van welvaartswinst ontstaat nu juist door de belegde middelen van pensioenfondsen totaal los te koppelen van hen die daaraan NIET hebben bijgedragen

Geef een reactie